Sukcesja cyfrowa: jak uratować polską architekturę IT przed „srebrnym tsunami”?
SAVANT-AI i GENESIS-AI to projekty badawcze programu inLABs. Opisane funkcje są celem badań, a nie dostępnym produktem. Status projektu: inLABs
Sukcesja cyfrowa nie polega wyłącznie na zapisywaniu wiedzy odchodzących ekspertów w kolejnych dokumentach. To proces budowania trwałego, suwerennego „mózgu organizacji”, który rozumie tę wiedzę i korzysta z niej na co dzień, oraz cyfrowego warsztatu, który systematycznie pozyskuje, porządkuje i przekształca ją w działające aplikacje. Oba elementy badamy w projektach SAVANT-AI i GENESIS-AI (GENESIS-BIZSTORY).
Dziedzictwo informatyzacji z lat 2007–2013
Polska informatyzacja przeżywała swój złoty okres w latach 2007–2013. Dzięki bezprecedensowemu wsparciu ze środków Unii Europejskiej, głównie w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, położono wówczas fundamenty nowoczesnej infrastruktury państwa. To wtedy zrealizowano gigantyczne projekty, które zrewolucjonizowały relacje między obywatelami, przedsiębiorstwami i urzędami. Do najważniejszych wdrożeń tego okresu należą:
- Kompleksowa informatyzacja Służby Celnej — program e-Cło: wdrożenie systemów takich jak Celina, NCTS i e-Export, które całkowicie zautomatyzowały obrót z państwami trzecimi.
- Budowa platformy ePUAP: jej celem było stworzenie jednego okna usług administracji publicznej.
- Modernizacja rejestrów państwowych: w tym prace nad systemem PESEL2 i projekty związane z Cyfrową Mapą Kraju.
- Systemy wspierające Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ): potężne bazy danych, które nadal stanowią kręgosłup polskiego systemu ubezpieczeń i ochrony zdrowia.
„Srebrne tsunami”: odchodzi wiedza o systemach
Pokolenie inżynierów, analityków i architektów, którzy projektowali te wielowarstwowe architektury, zbliża się dziś do emerytury. Zjawisko to, nazywane „srebrnym tsunami”, tworzy krytyczne ryzyko strategiczne: wraz z ekspertami z organizacji odchodzi unikatowa, często niespisana wiedza o procesach, relacjach między modułami i specyfice systemów *legacy*.
SAVANT-AI: projekt „mózgu instytucji”
Jedynym skutecznym sposobem zahamowania odpływu kompetencji jest zbudowanie suwerennego zasobu wiedzy, który przejmie know-how od odchodzących specjalistów i udostępni je w formie przydatnej operacyjnie i zarządczo. Odpowiedź na ten problem badamy w projekcie SAVANT-AI — suwerennym Enterprise Cognitive System, który ma pełnić funkcję „mózgu instytucji” i działać lokalnie w infrastrukturze organizacji. Zamiast kolejnego repozytorium dokumentów ma tworzyć bezpieczną, izolowaną warstwę inteligencji nad istniejącymi systemami i gromadzić wiedzę o procesach biznesowych i wspierających je systemach IT.
GENESIS-BIZSTORY: wiedza ekspertów w zasobie cyfrowym
Kluczowym ogniwem ma być GENESIS-BIZSTORY. Pierwotnie miał zbierać wymagania dla nowych aplikacji w projekcie GENESIS-AI, ale widzimy w nim duży potencjał dla systemów legacy: ma pozwalać pozyskiwać wiedzę bezpośrednio od pracowników
Dane zebrane w GENESIS-BIZSTORY byłyby unikatowym wkładem o najwyższej wartości merytorycznej — są bezpośrednim zapisem doświadczeń ekspertów i rzeczywistych procesów organizacji. Zasób ten ma służyć do dotrenowywania modeli w SAVANT-AI, tak aby algorytmy przestały być jedynie ogólnymi modelami językowymi, a stają się wyspecjalizowanymi ekspertami doskonale rozumiejącymi specyfikę danej instytucji. Te same ustrukturyzowane wymagania mogłyby posłużyć GENESIS-AI do generowania nowych aplikacji produkcyjnych, które stopniowo zastępują lub uzupełniają systemy legacy, zamykając łańcuch sukcesji cyfrowej: od wiedzy, przez decyzje, po działające oprogramowanie.
Takie „doinformowanie” modeli ma pozwolić SAVANT-AI trafnie odpowiadać na pytania o niszowe aspekty systemów legacy i proaktywnie wspierać procesy decyzyjne na podstawie historycznych doświadczeń firmy.
**Połączenie SAVANT-AI i GENESIS-BIZSTORY ma zapewnić firmom własną, suwerenną wiedzę, tak aby nawet przy zmianie pokoleniowej i przejściu kluczowych pracowników na emeryturę doświadczenie pracowników zostało w organizacji jako trwały, inteligentny i stale rozwijający się kapitał cyfrowy.
Dla kogo jest ten model sukcesji cyfrowej?
- Dla ministerstw, urzędów centralnych i instytucji, które w latach 2007–2013 budowały duże systemy współfinansowane z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (POIG), a dziś mierzą się z odchodzeniem kluczowych architektów i analityków.
- Dla spółek Skarbu Państwa, operatorów infrastruktury krytycznej i sektora finansowego, które nie mogą przenieść danych i procesów do chmury publicznej, a jednocześnie muszą przyspieszyć transformację cyfrową.
- Dla dużych organizacji przemysłowych i logistycznych zmagających się z „fizyką danych” — rozproszonymi systemami ERP, MES, WMS lub CMMS oraz brakiem jednego, spójnego źródła prawdy o procesach.
W założeniu SAVANT-AI ma być suwerennym mózgiem organizacji, GENESIS-BIZSTORY jej cyfrową pamięcią, a GENESIS-AI warsztatem budującym na tej pamięci nowe aplikacje.