Wiedza

Shadow AI: co to jest i jak je opanować bez zakazu

Shadow AI (po polsku „AI w cieniu”) to korzystanie przez pracowników z narzędzi sztucznej inteligencji, których organizacja nie dopuściła i nie nadzoruje - najczęściej publicznych chatbotów na prywatnych kontach. Dane, wiedza i decyzje trafiają wtedy poza zasięg organizacji, a odpowiedzialność za skutki i tak zostaje po jej stronie

46%urzędników (NASK)
59%pracowników
5kroków
3.10.2026stan prawny
01 / 10

Czym jest shadow AI

Nazwa nawiązuje do shadow IT, czyli oprogramowania używanego bez wiedzy działu IT. W literaturze shadow AI opisuje się jako niesankcjonowane wykorzystanie narzędzi AI poza ramami nadzoru organizacji. Najczęstsze postaci:

Prywatne konto

pracownik wkleja dokumenty do publicznego chatbota na prywatnym koncie; pięć pytań, które warto zadać przed wklejeniem, jest na ściądze „Zanim wkleisz”

Wspólne konto

zespół korzysta ze wspólnego konta w narzędziu AI bez umowy z dostawcą

Funkcja AI w oprogramowaniu

włączona w narzędziu, którego organizacja już używa, bez oceny, dokąd trafiają dane

Instytucjonalny shadow AI

całe komórki pracują z AI bez procedur - zawodzi brak decyzji organizacji, nie pojedyncza osoba

02 / 10

Skala

Dwa badania · 2025-2026
46%

urzędników używa narzędzi generatywnej AI w pracy

NASK 2026 · 6093 urzędników
87%

urzędników chce szkoleń; 70% uważa wewnętrzne wytyczne za warunek udanego wdrożenia AI

NASK 2026
59%

pracowników korzysta z niezatwierdzonych narzędzi AI; 75% z nich udostępnia im wrażliwe informacje

Cybernews, sierpień 2025 · 1003 osoby, USA
Czyli w urzędzie na 100 osób ok. 46 używa AI, a większość z nich - bez narzędzia firmowegoPełne źródła w sekcji 09
03 / 10

Ryzyka

Dane osobowe

Ujawnienie danych dostawcy bez podstawy prawnej i umowy powierzenia (art. 28 RODO), naruszenie wymogów bezpieczeństwa (art. 32)

Kto odpowiadaOrganizacja jako administrator

Tajemnica przedsiębiorstwa i tajemnice zawodowe

Informacja przestaje być poufna, a ochrona prawna słabnie

Kto odpowiadaOrganizacja, a karnie - osoba, która ujawniła

Wiedza organizacji

Know-how osadza się w historii rozmów na prywatnych kontach i odchodzi razem z pracownikiem

Kto odpowiadaOrganizacja traci aktywo

Zgodność z AI Act

Podmiotem stosującym system AI używany w pracy jest organizacja - bez wykazu narzędzi i szkoleń (art. 4) trudno wykazać zgodność

Kto odpowiadaOrganizacja

Certyfikacja ISO

Usługa zewnętrzna przetwarza informacje poza systemem zarządzania (ISO/IEC 27001, ISO/IEC 42001)

Kto odpowiadaOrganizacja - ryzyko niezgodności przy audycie

Wspólny mianownik

W każdym z pięciu obszarów odpowiada organizacja - nie pracownik, który „użył AI na własną odpowiedzialność”

Dlategozakaz nie zdejmuje odpowiedzialności - sekcja 05
04 / 10

Ochrona danych osobowych a sztuczna inteligencja

AI Act nie zastępuje RODO, tylko się na nie nakłada: gdy system AI przetwarza dane osobowe, nadal obowiązują wszystkie wymogi RODO (art. 2 ust. 7 AI Act). W praktyce liczą się cztery rzeczy:

Podstawa i umowa

Dane osobowe wolno wprowadzić do narzędzia AI tylko na podstawie z art. 6 RODO (dane szczególnych kategorii także z art. 9) i przy umowie powierzenia z dostawcą (art. 28). Prywatne konto pracownika takiej umowy nie ma

Minimalizacja

Do modelu trafia tylko to, co potrzebne do zadania (art. 5 ust. 1 lit. c RODO). Do streszczenia pisma czy projektu odpowiedzi zwykle nie są potrzebne imiona, numery PESEL ani adresy

Maskowanie przed wysłaniem

PROXY:AI wykrywa i maskuje dane osobowe, zanim zapytanie trafi do modelu, a rejestr WORM zapisuje, kto, kiedy i z którym modelem pracował

Ocena skutków

Gdy przetwarzanie może powodować wysokie ryzyko, potrzebna jest ocena skutków dla ochrony danych (art. 35 RODO). Przy systemach wysokiego ryzyka AI Act każe wykorzystać w niej informacje od dostawcy (art. 26 ust. 9), a ocena wpływu na prawa podstawowe ją uzupełnia (art. 27 ust. 4)

61%

badanych urzędników uważa, że AI może zagrażać prywatności klientów urzędów przez nieuprawnione przetwarzanie danych (NASK 2026). Jakich danych nie wklejać do chatbota, można sprawdzić w grze Strażnik danych

05 / 10

Dlaczego zakaz nie działa

CZĘSTO MYLONE

Zakaz to nie to samo co kontrola

Zakaz

Nie usuwa potrzeby, tylko ją ukrywa. Pracownicy przenoszą korzystanie na prywatne telefony i konta. Organizacja nie widzi już, z czego się korzysta - a odpowiedzialność się nie zmienia

vs
Bezpieczna alternatywa

Narzędzie firmowe co najmniej tak wygodne jak publiczny chatbot, z danymi pod kontrolą organizacji, bramą AI i rejestrem. Korzystanie wraca do widoku organizacji

0

Zakaz nie zmienia liczby odpowiedzialnych - organizacja odpowiada tak samo za dane wklejone z prywatnego telefonu. Zmienia tylko to, czy je widzi

06 / 10

Pięć kroków bez zakazu

1Inwentaryzacja

Z jakich narzędzi AI pracownicy korzystają naprawdę: ankieta bez konsekwencji, ruch sieciowy, funkcje AI w oprogramowaniu

2Polityka

Narzędzia dopuszczone, dane, których nie wolno wprowadzać, odpowiedzialność za wynik

3Bezpieczne narzędzie

Firmowe narzędzie AI co najmniej tak wygodne jak publiczny chatbot

4Brama AI

Jeden punkt kontroli: wykaz modeli, maskowanie danych osobowych, limity, rejestr zapytań

5Szkolenie

Według ról (art. 4 AI Act): co wolno, czego nie wolno i dlaczego Szkolenie 09 Urzędnik → Szkolenie 11 IT i IOD

07 / 10

Ile shadow AI jest u Państwa

Trzy pytania, szacunek na podstawie badań NASK i Cybernews i pierwszy krok - bez formularza

Narzędzie · szacunek

Sprawdź u siebie

Wynik od razu · bez e-maila
1 · Ile osób pracuje z dokumentami i pocztą
2 · Czy jest firmowe narzędzie AI
3 · Czy jest polityka korzystania z AI
?

Proszę odpowiedzieć na trzy pytania - szacunek pojawi się tutaj od razu, bez wysyłania czegokolwiek. Liczby pochodzą z badań NASK 2026 i Cybernews 2025

Szacunek, nie pomiar - dokładną liczbę daje inwentaryzacja (ankieta bez konsekwencji + ruch sieciowy)
09 / 10

Źródła

Materiał informacyjny, nie porada prawna. Stan na 3.10.2026

FAQ

Pytania o shadow AI

Czym jest shadow AI?

To korzystanie z narzędzi AI, których organizacja nie dopuściła i nie nadzoruje, najczęściej publicznych chatbotów na prywatnych kontach pracowników

Czy korzystanie z ChatGPT w pracy jest bezpieczne?

Zależy od wersji i umowy. Na koncie prywatnym organizacja nie ma umowy z dostawcą, wpływu na przechowywanie danych ani dostępu do historii rozmów. Bezpieczne jest narzędzie dopuszczone przez organizację, z umową, kontrolą danych i rejestrowaniem

Czy wystarczy zablokować publiczne chatboty?

Blokada bez firmowej alternatywy przenosi korzystanie na prywatne urządzenia. Skuteczniejsze jest dopuszczenie bezpiecznego narzędzia i skierowanie ruchu przez bramę AI

Kto odpowiada, gdy pracownik wklei dane klienta do chatbota?

Wobec klienta i organu nadzorczego - organizacja: jest administratorem danych w RODO i podmiotem stosującym w rozumieniu AI Act. Oświadczenie pracownika o korzystaniu z AI „na własną odpowiedzialność” niczego nie przenosi

Od czego zacząć w urzędzie?

Od inwentaryzacji i polityki. Następnie bezpieczne narzędzie i szkolenie dla urzędników - zanim zakaz zostanie obejściem

Jak AI Act łączy się z RODO?

AI Act nie zastępuje RODO: gdy system AI przetwarza dane osobowe, obowiązują oba akty naraz (art. 2 ust. 7 AI Act). RODO rozstrzyga, czy i na jakiej podstawie wolno przetwarzać dane, a AI Act - jak bezpiecznie i przejrzyście używać systemu AI. Przy systemach wysokiego ryzyka informacje od dostawcy służą do oceny skutków z art. 35 RODO

Wszystkie pytania →

Co grozi firmie i pracownikowi, gdy do publicznego czatu trafi umowa albo lista klientów, opisaliśmy we wpisie Wklejamy firmowe dokumenty do ChatGPT. Czy to już wyciek tajemnicy firmy?